خــــانه |  راهـنمای تـــارنما |  جستجو    
 
     
 
 

    تـازه های تــارنما  
 
   یادی از پروفسور علی جوان
   دعوت نامه آیین بزرگداشت پروفسورحسابی
   تعیین ساعت ایران
   همایش یونسکو در بنیاد پروفسور حسابی
   فیلم های مصاحبه با پروفسور حسابی
   سخنرانی در سوگ درگذشت اینشتین
   بخشی از عضويت های استاد‎‎‎‌
   دیدگاهی بر تئوری پروفسور حسابی
   بزرگداشت سی صدمین سالگرد تولد نیوتن
   المپیک
   بورس پروفسور حسابی
   خرید زمین در کره مریخ
   تئوری استاد
   تزهای تقدیمی اساتید بزرگ به استاد ...
 
     رویدادهای تـــــازه  
 
  دعوت نامه بزرگداشت پروفسورحسابی 95
  کتابچه دعوت مراسم یادمان 95
  پوستر دعوت مراسم یادمان 95
 
 
 
 
 
 
 
     
     
         
 




  اشاره یی به چگونگی حضور استاد دکتر سید محمود حسابی در اولین اجلاس استفاده صلح‎‎‎‌‌‌‌جویانه از فضا  
 
بسم ا... الرحمن الرحیم

 
پروفسور حسابی و علوم فضایی

اشاره یی به چگونگی حضوراستاد دکتر سید محمود حسابی در اولین اجلاس استفاده صلح‎‎‎‌‌‌‌جویانه از فضا
اجلاس زیر کمیته علمی فضای ماوراء جو سازمان ملل متحد

در دوران ناملایمات و بی‎‎‎‌‌‌‌توجهی‎‎‎‌‌‌‌های علمی و فرهنگی به ایران از سوی ممالک توسعه یافته ، استاد حسابی ، پدر علم فیزیک و مهندسی نوین ایران و پایه‎‎‎‌‌‌‌گذار بسیاری از مراکز علمی ، آموزشی ، صنعتی ، فرهنگی و پژوهشی کشورمان ، خدمات بسیاری را ، در پهنه گسترده‎‎‎‌‌‌‌یی از علوم و شاخه‎‎‎‌‌‌‌های مختلف کاربردی آن ، برای میهن عزیزمان ، انجام داده‎‎‎‌‌‌‌اند .
تحصیل در رشته‎‎‎‌‌‌‌های مختلف ، از مهندسی گرفته تا علوم پایه و اشتیاق بی‎‎‎‌‌‌‌پایان و پشتکار کم‎‎‎‌‌‌‌ نظیر استاد ، در آشنایی با دانش روز ، ایشان را به شخصیتی پیشرو ، در ارایه دست‎‎‎‌‌‌‌آوردهای بدیع و موثر ، در میان کشورهای توسعه یافته ، تبدیل نمود .
اما آنچه استاد را ، نسبت به بسیاری از معروف‎‎‎‌‌‌‌ترین و برجسته‎‎‎‌‌‌‌ترین شخصیت‎‎‎‌‌‌‌های علمی میهنمان ، متمایز می‎‎‎‌‌‌‌سازد ، این مهم است ، که ایشان ، چنین توشه بزرگی را ، برای معروفیت و توفیقات شخصی خود ، در مراکز علمی جهان ، که اتفاقا ، حضوری موثر هم در آن داشتند ، صرف نکرده ، به جای مطرح نمودن نام خویش ، تمام آن یافته‎‎‎‌‌‌‌های عظیم را ، به کشور خود آورده و در جنبه‎‎‎‌‌‌‌های مختلف علمی و فرهنگی ، مانند تاسیس و راه‎‎‎‌‌‌‌اندازی مراکز نوین دانشی و پژوهشی ، در طبق اخلاص نهادند .
این ویژگی استاد حسابی ، در کنار دانش‎‎‎‌‌‌‌داری به‎‎‎‌‌‌‌روز و آینده‎‎‎‌‌‌‌نگریشان ، موجب گردید ، تا به عنوان نماینده ایران ، در اکثر مجامع علمی و فرهنگی بین‎‎‎‌‌‌‌المللی ، مشعل‎‎‎‌‌‌‌دار حرکتی تازه و جدید باشند ، که جهان پیشرفته ، در آغاز راه آن بود ، و حضور ایشان ، در چنین نشست‎‎‎‌‌‌‌هایی ، همواره ، بهترین نتایج را ، برای کشورمان ، به بار آورد .
در این میان ، فعالیت‎‎‎‌‌‌‌های پروفسور حسابی ، در زمینه انرژی اتمی و علوم فضایی ، از اهمیت ویژه‎‎‎‌‌‌‌یی برخوردار است . زیرا ، استاد در گزارشات ، سخنرانی‎‎‎‌‌‌‌ها و نوشته‎‎‎‌‌‌‌های خود ، از همان ابتدا ، لزوم تلاش برای دستیابی به دانش روز و ضرورت ورود ایران ، به جرگه کشورهایی که ، به این توانایی‎‎‎‌‌‌‌ها و نوآوری‎‎‎‌‌‌‌ها ، پا گذاشته‎‎‎‌‌‌‌اند را ، نه تنها ، مورد تاکید قرار می‎‎‎‌‌‌‌دادند ، بلکه ، با حضور خود ، در هر یک از این مجامع ، خدمات ارزنده‎‎‎‌‌‌‌یی را به نام ایران ، جاودانه ساختند ، که این مهم ، نیازمند بررسی و شرحی مستقل است .
یکی از این مجامع بین‎‎‎‌‌‌‌المللی ، "زیر کمیته علمی استفاده صلح‎‎‎‌‌‌‌جویانه از فضای ماورا جو" سازمان ملل متحد است ، که آقای دکتر حسابی از تشکیل اولین اجلاس آن ، به عنوان نماینده دایم ایران در این کمیته ، حضور داشتند ، که مشخص می‎‎‎‌‌‌‌نماید ، استاد ، علاوه بر اشراف به مباحثی‎‎‎‌‌‌‌که به عنوان مرزهای علمی و تکنولوژیکی روز جهان ، مطرح بوده ، شاهدیست بر تسلط ایشان به مسائل و نکات دقیق حقوقی .
اکنون که بیانیه‎‎‎‌‌‌‌ها و دست‎‎‎‌‌‌‌آوردهای استاد را ، با سایر اعضای چنین مجامعی ، مقایسه می‎‎‎‌‌‌‌کنیم ، به خوبی متوجه می‎‎‎‌‌‌‌شویم ، که کم‎‎‎‌‌‌‌تر نماینده‎‎‎‌‌‌‌یی از کشوری ، با آن امکانات و پیشینه فعالیت محدود ، توانسته است ، چنین تسلط و تاثیرگذاری را ، در زمینه علوم فضایی ، برقرار نماید .
مقاله حاضر ، به عنوان یک پیش درآمد مکتوب(مقدمه) و به صورت اجمالی ، به چگونگی حضور پروفسور حسابی ، در اولین اجلاس این کمیته می‎‎‎‌‌‌‌پردازد .
اسناد و مدارک مربوط به شرکت استاد ، در دوره‎‎‎‌‌‌‌های این مجمع جهانی ، جمع‎‎‎‌‌‌‌آوری شده و امیدواریم ، امکاناتی در اختیار بنیاد پروفسور حسابی ، قرار گیرد ، تا در آینده‎‎‎‌‌‌‌یی نزدیک ، گزارش کاملی از حضور ایشان ، به عنوان نماینده دایم ایران ، در زیر کمیته علمی استفاده صلح‎‎‎‌‌‌‌جویانه از فضای ماوراء جو سازمان ملل متحد ، منتشر شود .
در اینجا ، ذکر یک نکته ضروریست و آن روش معمول آقای دکتر حسابی ، در ضبط مکتوب مشروح وقایع مهم و اتفاقاتی است ، که در مسافرت‎‎‎‌‌‌‌ها و ماموریت‎‎‎‌‌‌‌های ایشان ، جنبه دقت و احساس مسئولیت خاصی را ، روشن می‎‎‎‌‌‌‌نماید .
به همین دلیل ، اولین نسخه پیش نویس گزارش این ماموریت‎‎‎‌‌‌‌ها ، اغلب ، با دست‎‎‎‌‌‌‌خط خود استاد ، در همان محل ماموریت و قبل از مراجعت به ایران ، با دقت و توجه بسیار ، آماده شده و پس از بازگشت به کشور و ویرایش نهایی ، بازنویسی و به صورت رسمی ، برای نهادهای ذی‎‎‎‌‌‌‌ربط ، ارسال می‎‎‎‌‌‌‌شده است .(1)
با تاکید بر دشواری تهیه نسخه دوم (عدم وجود دستگاه فتوکپی در آن زمان) از هر مدرک و گزارشی ، تا جایی‎‎‎‌‌‌‌که امکان داشت ، استاد نسخه‎‎‎‌‌‌‌یی از آن گنجینه‎‎‎‌‌‌‌های علمی را ، برای مواقع ضروری در منزل نگاه می‎‎‎‌‌‌‌داشتند ، که خوشبختانه ، این پیش‎‎‎‌‌‌‌بینی و تلاش ، باعث شد ، توضیحات مشروح اولیه ، درباره تعدادی از مسافرت‎‎‎‌‌‌‌ها و ماموریت‎‎‎‌‌‌‌های ایشان ، در اختیار این بنیاد باشد ، تا امروز بتوان ، آن داشته‎‎‎‌‌‌‌ها را ، با جزئیاتی قابل توجه ، به علم دوستان و پژوهندگان علاقمند ، ارایه دهیم .

__________________________________________________________________
(1) البته آنچه در دسترس ما ، قرار دارد ، کسری از آن چیزیست که استاد ، برای آیندگان باقی گذاشته‎‎‎‌‌‌‌اند ، زیرا دفتر کارشان ، در گروه فیزیک دانشکده علوم دانشگاه تهران ، آرشیوی بود ، غنی‎‎‎‌‌‌‌تر ، از سال‎‎‎‌‌‌‌ها خدمت به کشورمان ، مدارکی از کنفرانس‎‎‎‌‌‌‌های بین‎‎‎‌‌‌‌المللی تخصصی مانند : اتمی ، فضا ، حفظ لایه ازن و . . . که ایشان ، به عنوان تنها نماینده از ایران ، طی سالیان متمادی ، در این اجلاس ، شرکت می‎‎‎‌‌‌‌نمودند و آورده‎‎‎‌‌‌‌های ایشان ، گنجینه‎‎‎‌‌‌‌یی بود ، از نوآوری‎‎‎‌‌‌‌ها و تحقیقات و . . . ریزبرنامه‎‎‎‌‌‌‌ها و سخنرانی‎‎‎‌‌‌‌ها ، که متاسفانه ، پس از درگذشت استاد ، کوشش‎‎‎‌‌‌‌های خانواده و بنیاد پروفسور حسابی ، برای حفظ این دفتر ، به مثابه موزه میراث علمی ، به جایی نرسید و متاسفانه ، پس از بازنشستگی جناب آقای دکتر فرخی ، رییس وقت گروه فیزیک و معاون ایشان ، جناب آقای دکتر شکیب ، که هر دو از شاگردان و همکاران اصلی ، دلسوز و امانتدار استاد بودند ، آن آرشیو دانشی ، تا آخرین برگ ، در هاله‎‎‎‌‌‌‌یی از ابهام و دریغ ، باقی ماند .

در مقاله حاضر ، گزارش اولیه این اجلاس (فضا ، تحقیقات فضایی و چگونگی ورود ایران به این جرگه ) که در تاریخ 28 خرداد 1341 در ژنو نوشته شده است ، از نظر شما می‎‎‎‌‌‌‌گذرد .
در ابتدای این مقاله ، به شرایط زمانی تشکیل این کمیته (استفاده صلح جویانه از فضا) یعنی پیش‎‎‎‌‌‌‌زمینه‎‎‎‌‌‌‌های اجتماعی ، علمی و سیاسی حاکم بر جهان ، ارتباطات دول بزرگ با جهان سوم (یا در حال توسعه) ، در دوره پس از پایان جنگ جهانی دوم ، و وقایع مهم مربوط به تحقیقات فضایی ، می‎‎‎‌‌‌‌پردازیم :


جهان ، در پایان جنگ جهانی دوم

در دهه 40 میلادی و در سال 1945 ، در پی انفجار اولین بمب‎‎‎‌‌‌‌های اتمی جهان ، در هیروشیما و ناک‎‎‎‌‌‌‌زاکی ، جنگ جهانی دوم ، پایان یافت .
گرچه مردم و اغلب دولت‎‎‎‌‌‌‌های وقت ، از پایان این جنگ خونین ، استقبال نمودند ، ولی در این مقطع ، که در کمتر از نیم قرن ، دو جنگ جهانی و کشتاری وسیع را شاهد بودند ، وحشت و هراس ، روشنفکران ، سیاستمداران و عامه مردم را ، فرا گرفته بود .
زیرا ، در نیمه قرن بیستم ، با سلاحی مخوف‎‎‎‌‌‌‌تر از آن چه تاریخ تجربه کرده بود و قدرت تخریب و کشتار آن ، حتی از تخّیلِ داستان‎‎‎‌‌‌‌نویسان نیز ، فراتر می‎‎‎‌‌‌‌رفت ، روبرو ‎‎‎‌‌‌‌شده بودند ، اما نگرانی‎‎‎‌‌‌‌ها ، از ناپایداری این صلح و احتمال بروز جنگ فراگیر دیگری بود .
همین امر موجب گردید ، تا دولت‎‎‎‌‌‌‌های آن زمان ، نسبت به تاسیس مرجعی که بتواند ، با نوعی حکمیت و نظارت جهانی ، از ایجاد جنگی دیگر ، جلوگیری نماید ، اقدام کنند .
به منظور تامین چنین هدفی ، سازمان ملل متحد ، در سال 1946 ، تشکیل گردید .


رشد فعالیت‎‎‎‌‌‌‌های فضایی

جهان با تجربه تلخی‎‎‎‌‌‌‌ها و زشتی‎‎‎‌‌‌‌های جنگ جهانی دوم ، شاهد یکی از سریع‎‎‎‌‌‌‌ترین تحولات و پیشرفت‎‎‎‌‌‌‌ها ، در عرصه‎‎‎‌‌‌‌های مختلف علمی و تخشایی (تکنولوژیکی) بود .
در نتیجه این تحولات ، در فاصله 12 سال از پایان این جنگ ، بشر ، پا به عرصه نوینی از اکتشافات و پژوهش‎‎‎‌‌‌‌های علمی خود گذاشت .
این دوره ، شاهد رشد سریع و باورنکردنی علوم فضایی در جهان ، و برداشتن اولین گام‎‎‎‌‌‌‌ها ، در جهت تحقق رویای همیشگی و دیرینه بشر ، در تسخیر فضا بود .

این رشد سریع ، ویژگی‎‎‎‌‌‌‌های بارزی ، به همراه داشت :
نخست ، تعمیق و تشدید رقابت بین دو ابرقدرت آن زمان ، یعنی امریکا و شوروی . زیرا تسلط بر فضا ، بیانگر رشد علمی و توسعه یافتگی بیشتر کشور پیشرو بود .
و دوم این‎‎‎‌‌‌‌که ، توسط یکی از این دو کشور ، به عنوان سلاحی برای تهدید دیگری ، محسوب می‎‎‎‌‌‌‌گردید .
به همین دلیل ، ویژگی دوم را ، می‎‎‎‌‌‌‌توان تبلیغات پر سر و صدای طرفین ، در جنگ روانی اعلام زود هنگام تسخیر فضا ، توسط هریک از آنان برشمرد .
در اواخر دهه 50 و اوایل دهه60 میلادی ، شوروی به طور محسوسی در فعالیت‎‎‎‌‌‌‌های فضایی ، از امریکا جلوتر بود . به همین دلیل ، این کشور در اوایل این دهه ، تصمیم گرفت ، تحت هر شرایطی ، این عقب‎‎‎‌‌‌‌ماندگی را جبران کند .
به واسطه همین تعجیل ، از یک طرف ، آزمایش‎‎‎‌‌‌‌های انجام شده در این زمینه ، همواره ، با پایانی خوش ، روبرو نبود ! چرا که ، اواخر دهه 50 و اوایل دهه 60 میلادی ، شاهد مرگ فضانوردان مجربی بود ، که فدای شتاب در اجرای پروژه‎‎‎‌‌‌‌های توسعه‎‎‎‌‌‌‌طلبانه و برتری‎‎‎‌‌‌‌جویانه می‎‎‎‌‌‌‌شدند ، و از سوی دیگر ، این مسابقه تکنولوژیک ، نه تنها ، هزینه وحشتناکی برای خود آن کشور ، به بار می‎‎‎‌‌‌‌آورده ، بلکه خواه ناخواه ، هزنیه زیادی را ، بر بشریت ، و به ویژه ، به طور غیرمستقیم ، بر کشورهای جهان سوم ، تحمیل می‎‎‎‌‌‌‌کرد .
با وجود این ، در سال 1957 اولین ماهواره ساخت بشر، سپاتنیک"1"، توسط دولت شوروی ، به فضا پرتاب شد .
یک ماه بعد ، یعنی در همان سال ، سپاتنیک "2" اولین موجود زنده را ، به فضا و مدار زمین ، حمل کرد .
لایکا ، سگ روسی ، یک هفته در سپاتنیک "2" در مدار زمین چرخید . هرچند قرار نبود ، لایکا ، زنده به زمین برگردد ، ولی بر خلاف برنامه‎‎‎‌‌‌‌ریزی انجام شده ، خیلی زود و در مراحل و ساعات اولیه پرواز ، کشته شد .
سه ماه بعد ، در اوایل سال 1958 میلادی ، امریکا ، اولین ماهواره خود ، اکسپلورر"1"را ، به فضا پرتاب نمود .
مسلما ، اندیشه تسلط بر فضا ، توسط دولت شوروی ، برای امریکا و متحدانش ، بسیار نگران‎‎‎‌‌‌‌کننده و دردناک بود ، ولی ، علی‎‎‎‌‌‌‌رغم تمام این تنش‎‎‎‌‌‌‌ها و نگرانی‎‎‎‌‌‌‌ها ، پیشرفت علوم فضایی در شوروی ، ادامه داشت .
پس از پرتاب فضا پیمای بدون سرنشین لونا "1"، در نیمه اول سال 1959 به سمت کره ماه ، که هیچ‎‎‎‌‌‌‌گاه به مقصد نرسید ، در نیمه دوم همان سال بود ، که لونا "2" اولین فضاپیمای بدون سرنشین ساخته دست بشر، در کره ماه ، فرود آمد .
در سال 1961 ، گام بزرگ دیگری برداشته شد ، و اولین انسان ، یوری گاگارین روسی ، با ووستوک"1" پا به فضای ماوراء جو گذاشت .


دیگر انتظار جبران این عقب‎‎‎‌‌‌‌افتادگی از سوی کشور دوم ، کاملا طبیعی بود ، به همین جهت ، در همین سال ، رییس جمهور امریکا ؛ کندی ، اعلام کرد ، که تا قبل از پایان دهه 60 میلادی ، امریکا ، اولین انسان را در کره ماه ، پیاده خواهد کرد .
با این برنامه‎‎‎‌‌‌‌ریزی ، امریکا ، سرمایه‎‎‎‌‌‌‌گذاری خود را ، در این زمینه ، گسترش داد و در فاصله کم‎‎‎‌‌‌‌تر از یک سال توانست ، در ادامه فعالیت‎‎‎‌‌‌‌های فضایی خود ، اولین انسان را ، در مدار زمین ، قرار دهد .
در سال 1963 ، اولین زن فضانورد جهان ، والنتینا تروشکوای روسی ، در ووستوک "6"، در مدار زمین قرار گرفت .
امریکا که مصمم بود ، اولین کشوری باشد ، که انسان را ، در کره ماه ، پیاده می‎‎‎‌‌‌‌کند ، به برنامه‎‎‎‌‌‌‌های فضایی خود ، به سرعت ادامه داد ودر سال 1966 سرویر"1" ، اولین سطح نشین بی سرنشین امریکا ، در کره ماه فرود آمد .
پس از شکست پرواز آپولو "1" و مرگ سه سرنشین آن ، در سال 1967 ، در اواخر سال 1968 ، فضانوردان امریکایی ، با آپولو "8" ، در مدار کره ماه ، قرار گرفتند .
در فاصله‎‎‎‌‌‌‌یی کمتر از هفت ماه ، یعنی در اواسط سال 1969 ، سه فضانورد دیگر امریکایی در آپولو "11" ، به سوی کره ماه ، پرواز نمودند و نیل آرمسترانگ ، به عنوان اولین انسان ، پا بر سطح کره ماه گذارد .
این ، پایان رقابتی پرهزینه و سرسام‎‎‎‌‌‌‌آور بود ، که در آن ابرقدرت‎‎‎‌‌‌‌ها ، توان علمی ، پژوهشی و مدیریتی خود را ، در راه تسخیر فضا ، گسترش می‎‎‎‌‌‌‌دادند ، تا در این عرصه و از این راه ، توان نظامی و اطلاعاتی خود را ، به رخ یکدیگر بکشند و زمینه را ، برای تسلطشان بر فضا ، مهیا کنند .
شایان توجه است ، که در این فعالیت‎‎‎‌‌‌‌ها و پس از یک دوره استفاده مستمر از انسان ، طرفین به هزینه‎‎‎‌‌‌‌های سنگین استفاده از انسان ، در این رقابت ، پی بردند و از سال 1973 ، دیگر هیچ موجود زنده‎‎‎‌‌‌‌یی، در سطح کره ماه ، پیاده نشد .
با این پیش‎‎‎‌‌‌‌زمینه ، اکنون می‎‎‎‌‌‌‌توان ، به دلایل نیاز دولت‎‎‎‌‌‌‌ها به تشکیل کمیته استفاده صلح‎‎‎‌‌‌‌جویانه از فضای ماوراء جو ، و نحوه انجام آن ، به خصوص در آن شرایط زمانی ، به بررسی گزارش‎‎‎‌‌‌‌های مربوط به آن ، در ارتباط با کشور خودمان وحضور پروفسورحسابی در آن صحنه علمی و رقابتی ، به عنوان دانشمند ایرانی آشنا به این امور و نقش ویژه ایشان ، بپردازیم .

نحوه تشکیل کمیته استفاده صلح جویانه از فضا

همان‎‎‎‌‌‌‌طورکه گفته شد ، بعد از جنگ جهانی دوم ، با هدف اصلی جلوگیری از جنگ‎‎‎‌‌‌‌های بزرگ و فراگیر ، و به منظور ایجاد شرایط همگرایی بین دولت‎‎‎‌‌‌‌ها و ملت‎‎‎‌‌‌‌ها ، سازمان ملل متحد ، تشکیل شد .
تقریبا تمامی کشورهای دنیا ، از همان ابتدا ، به عضویت این سازمان ، درآمدند ، و منشور این سازمان ، که بر محور به رسمیت شناختن مرزهای بین‎‎‎‌‌‌‌المللی و حق حاکمیت دولت‎‎‎‌‌‌‌ها تنظیم شده بود را ، پذیرفتند .
این سازمان جهانی، برای پی‎‎‎‌‌‌‌گیری اهداف مسالمت‎‎‎‌‌‌‌آمیز و ایجاد زمینه ، برای اجرای فعالیت‎‎‎‌‌‌‌های تعریف شده خود ، مجبور به تشکیل کمیته‎‎‎‌‌‌‌های متعدد و تهیه عهدنامه‎‎‎‌‌‌‌های مختلف ، متشکل از اعضای علاقمندگردید .
پس از آغاز جدی عصر فضا و رقابت بین دو ابرقدرت ، در اواخر دهه50 میلادی ، با توجه به نگرانی کشورها و ملت‎‎‎‌‌‌‌های جهان ، از شروع درگیری‎‎‎‌‌‌‌های جدید بین ابرقدرت‎‎‎‌‌‌‌ها ، و به موازات تلاش برای تسلط بر فضا ، و به منظور جلوگیری از تحمیل خسارت‎‎‎‌‌‌‌های بیشتر بر بشریت ، و حفظ امکان نظارت بر فعالیت‎‎‎‌‌‌‌های فضایی ، مجمع عمومی سازمان ملل ، نسبت به تشکیل " کمیته استفاده صلح‎‎‎‌‌‌‌جویانه از فضای ماوراء جو" اقدام نمود .
از همان جلسات اول و پس از مطرح شدن موضوعات مربوطه ، مشخص شد که مباحث حقوقی و کرسی(دپارتمان)های علمی ، نیاز به بررسی جداگانه دارند .
به این ترتیب ، برای رسیدگی به مباحث تخصصی ، دو زیر کمیته علمی و حقوقی، جهت استفاده صلح‎‎‎‌‌‌‌جویانه از فضا ، توسط کمیته مادر ، تشکیل گردید .


تعیین نماینده کشور ایران ، در زیر کمیته علمی

از ابتدا ، در این جلسات ، حضور مستمر و شرکت جدی یک فرد علمی از هر کشور ، مدنظر بود ، که با دولت ایران نیز ، مکاتباتی برای تعیین نماینده دایم ایران در" زیر کمیته علمی استفاده از فضای ماوراء جو" صورت گرفت .
از آنجا که ، در آن زمان ، دانشگاه تهران ، تنها مرکز علوم نوین و پژوهشی کشور بود ، به همین دلیل ، جهت معرفی نماینده‎‎‎‌‌‌‌یی جامع‎‎‎‌‌‌‌الشرایط ، نامه‎‎‎‌‌‌‌یی برای این دانشگاه ، نوشته شد .
با توجه به سابقه تحصیلات و تجربیات پروفسور حسابی ، در زمینه علوم پایه ، مهندسی و نجوم ، ایشان ، از سوی دانشگاه تهران ، تنها فرد صاحب نظر ، در علوم فضایی ، شناخته شده و طی نامه شماره 8430 به تاریخ 25/10/1340 به نخست وزیر وقت ، معرفی شدند .
از وزرات امور خارجه ، طی نامه شماره 21/3919/19077 به تاریخ 28/10/1340پیش‎‎‎‌‌‌‌بینی زمان اجلاس اول و متعاقب آن نامه شماره 21/4841/19856 به تاریخ 21/12/1340 ، تاریخ اولین اجلاس ، به آقای دکتر حسابی ، اعلام می‎‎‎‌‌‌‌شود .
پس از ابلاغ زمان ، وزیر امور خارجه ، با ارسال نامه شماره 21/147/344 مورخ 14/1/1341 ، بر اهمیت موضوع و حضور به موقع ایشان ، در آن اجلاس ، تاکید می‎‎‎‌‌‌‌کند .
استاد حسابی ، در تاریخ 27 اردیبهشت 1341 ، جهت هماهنگی‎‎‎‌‌‌‌های لازم ، طی نامه‎‎‎‌‌‌‌یی ، رسما ، تاریخ حضور خود را ، در اولین اجلاس زیرکمیته استفاده صلح‎‎‎‌‌‌‌جویانه از فضای ماورای جو ، به شورای دانشگاه ، اعلام می‎‎‎‌‌‌‌دارند .

اولین دوره اجلاس زیر کمیته علمی فضا

پروفسور حسابی ، برای حضور به موقع ، عازم سوییس می‎‎‎‌‌‌‌شوند .
اولین جلسه ، در 28 ماه مه سال 1962 ، برابر با 7 خرداد سال 1341 ، در ساختمان اروپایی سازمان ملل متحد ، در ژنو سوییس ، برگزار می‎‎‎‌‌‌‌شود .
ریاست اولین اجلاس ، برعهده پروفسور مارتین ، رییس هیئت نمایندگی استرالیا ، قرار می‎‎‎‌‌‌‌گیرد .
در سه نشست اول ، بیشتر به توضیح فعالیت‎‎‎‌‌‌‌ها ، به خصوص ، از طرف دولت‎‎‎‌‌‌‌های شوروی و امریکا ، پرداخته می‎‎‎‌‌‌‌شود .
در چهارمین نشست این اجلاس ، نوبت سخنرانی پروفسور حسابی است و از آن‎‎‎‌‌‌‌جا که ، در جلسات آغازین ، صحبتی درباره نحوه انتفاع کشورهای کوچک‎‎‎‌‌‌‌تر و عقب مانده‎‎‎‌‌‌‌تر از برنامه‎‎‎‌‌‌‌های فضایی ، ارایه نمی‎‎‎‌‌‌‌شود ، ایشان در نطق خود با فرانگری به اقداماتی که دولت ایران (شخص ایشان) ، علی رغم تمام آن کمبودها ، انجام داده‎‎‎‌‌‌‌ ، اشاره نموده و پیشنهاداتی را ، برای توجه و آغاز حرکتی جهت ورود این کشورها ، به امر نوین علوم فضایی ، به سازمان ملل متحد ، تسلیم می‎‎‎‌‌‌‌کنند .
ایشان ، در سخنرانی خود و متن تقدیمی ، تاسیس یک مرکز بین‎‎‎‌‌‌‌المللی علوم فضایی ، که همه کشورها بتوانند ، از خدمات آن ، نخست در تعلیم و تربیت ، و سپس ، پرتاب آزمایشی موشک‎‎‎‌‌‌‌ها ، استفاده کنند را ، مطرح می‎‎‎‌‌‌‌سازند .
این پیشنهاد ، از سوی دبیرخانه سازمان ملل ، برای بررسی به یک گروه مطالعه ، ارجاع می‎‎‎‌‌‌‌شود .
پس از پی‎‎‎‌‌‌‌گیری‎‎‎‌‌‌‌های پروفسور حسابی ، نماینده امریکا ، ایجاد یک مرکز پرتاب موشک ، در نزدیکی استوا ، و نماینده هند ، نیز ، جنوب شبه قاره هند را ، برای این کار ، مناسب می‎‎‎‌‌‌‌داند ، و به آن مجموعه ، پیشنهاد می‎‎‎‌‌‌‌دهد .
در جلسه چهارم ژوئن ، نماینده شوروی ، به آزمایش موشک‎‎‎‌‌‌‌های اتمی امریکا ، در ارتفاع زیاد (فراجوّی) ، حمله شدیدی می‎‎‎‌‌‌‌کند ، و با طرح موضوع مهم آلودگی اتمی فضا ، که نتیجه آن ، ایجاد خطر ، برای ماهواره‎‎‎‌‌‌‌های پرتاب شده ، و از دست رفتن دقت ماهواره‎‎‎‌‌‌‌ها ، در اعلام نتایج آزمایش‎‎‎‌‌‌‌ها را ، مطرح می‎‎‎‌‌‌‌نماید .
نماینده امریکا ، در دفاع از عملیات فضایی اتمی کشورش ، موقتی بودن این آزمایشات را ، عنوان می‎‎‎‌‌‌‌نماید .
نماینده شوروی ، ادامه کار کمیته و روند موضوعات در جلسات با این منوال ، غیر مفید دانسته و تعطیلی اجلاس را ، راه حلی کارساز برمی‎‎‎‌‌‌‌شمرد .
به این ترتیب ، اولین بن بست جدی ، در اولین اجلاس این زیرکمیته علمی و خطر از بین رفتن این نهاد نوبنیاد ، بروز می‎‎‎‌‌‌‌کند .
برای رفع این خطر ، از میان تمام نمایندگان کشورها ، پروفسور حسابی ، پیشنهاد کارآیی را ، مبنی بر ایجاد گروه‎‎‎‌‌‌‌های مطالعاتی ، ارایه می‎‎‎‌‌‌‌دهند ، که این طرح ، با اکثریت آرا ، به تصویب می‎‎‎‌‌‌‌رسد .

به موجب این طرح ، مقرر می‎‎‎‌‌‌‌شود ، ادامه کار جلسات با موضوعات سه‎‎‎‌‌‌‌گانه زیر ، فراهم شود :

1- تبادل اطلاعات فضایی
2- تشویق برنامه‎‎‎‌‌‌‌های بین‎‎‎‌‌‌‌المللی
3- ایجاد ایستگاه بین‎‎‎‌‌‌‌المللی پرتاب موشک .

در اجلاس بعدی ، آقای دکتر حسابی، حضور در گروه سوم را ، انتخاب کرده ، و پس از عضویت در این گروه ، لزوم ایجاد امکانات تعلیم و تربیت ، در این ایستگاه را ، اعلام می‎‎‎‌‌‌‌کنند ، که این پیشنهاد ، مورد پذیرش ، واقع می‎‎‎‌‌‌‌شود .
درگروه 3 ، نماینده امریکا ، اعتقاد دارد ، که اداره کردن ایستگاه ، باید کاملا برعهده کشور میزبان باشد .
نماینده شوروی ، با این نظریه مخالفت کرده ، معتقد است : این امر باید تحت نظر یک کمیته بین‎‎‎‌‌‌‌المللی قرارگیرد .
بروز این اختلاف عمده بین امریکا و شوروی ، درباره نحوه اداره ایستگاه ، مجددا ، خطر تعطیلی اجلاس را ، پیش می‎‎‎‌‌‌‌آورد .
به این ترتیب ، در ابتدای راه ، یک بار دیگر ، این زیر کمیته ، با مشکل تداوم حیات ، روبرو می‎‎‎‌‌‌‌شود .
در این مقطع نیز ، نکته قابل توجه ، حضور موثر و نظرات به موقع پروفسور حسابی ، برای خروج زیرکمیته ، از این بن‎‎‎‌‌‌‌بست می‎‎‎‌‌‌‌باشد .
ایشان نظریه‎‎‎‌‌‌‌یی مبنی بر تقسیم اداره ایستگاه ، به دو بخش اداری و علمی را ، ارایه می‎‎‎‌‌‌‌دهند .
بخش نخست ، زیر نظر کشور میزبان و بخش علمی ، تحت نظر یک کمیته مشاوره ، متشکل از دانشمندان کشورهای مختلف استفاده کننده از ایستگاه .
خوشبختانه ، یک بار دیگر ، فرابینی استاد حسابی ، کارساز شده ، این طرح مورد قبول هر دو کشور ایالات متحده امریکا و اتحاد جماهیر شوروی ، قرار می‎‎‎‌‌‌‌گیرد و خطر نابودی این نهاد نوین ، مرتفع می‎‎‎‌‌‌‌گردد .
در جلسه بعدی ، این طرح به رای‎‎‎‌‌‌‌گیری عمومی ، گذاشته می‎‎‎‌‌‌‌شود ،که با رای اعضای گروه مطالعاتی ، به تصویب می‎‎‎‌‌‌‌رسد .
توجه داشته باشیم ، که این توفیقات ، تنها با اشراف به مباحث علمی ، حاصل نمی‎‎‎‌‌‌‌شود ، بلکه ، روشن است که می‎‎‎‌‌‌‌باید ، پیشنهاد دهنده ، علاوه بر آشنایی با مدیریت مراکز بین‎‎‎‌‌‌‌المللی ، بر مبانی حقوقی ، به خوبی ، مسلط باشد ، و از طرف دیگر ، به ریشه مشکلی که امریکا و شوروی ، جداگانه در این ارتباط داشته‎‎‎‌‌‌‌اند ، پی ببرد ، و بداند ، که چرا نماینده دولت شوروی ، در برابر هر مشکل ، تعطیلی اجلاس را پیش می‎‎‎‌‌‌‌کشد ، که خوشبختانه ، چند بعدی بودن و سنجش دقیق پروفسور حسابی ، براساس تجارب و مطالعات گسترده ، باعث رفع این مشکلات می‎‎‎‌‌‌‌گردد .


به این ترتیب ، تصمیمات نهایی زیر کمیته ، حول سه محور اصلی ، به شرح زیر به تصویب می‎‎‎‌‌‌‌رسد :

1- تبادل اطلاعات .
2- تشویق برنامه‎‎‎‌‌‌‌های بین‎‎‎‌‌‌‌المللی .
3- ایجاد ایستگاه پرتاب موشک‎‎‎‌‌‌‌های آزمایشی ، نزدیک خط استوا .


در اینجا ، قبل از نقل‎‎‎‌‌‌‌قول بخش‎‎‎‌‌‌‌های مهم گزارش آقای دکتر حسابی ، نگاهی کوتاه به نکات بارز چارچوب سخنرانی و پیشنهادهای ایشان ، در تاریخ 5 ژوئن 1962 ، به این زیرکمیته ، خالی از لطف نمی‎‎‎‌‌‌‌باشد :

"جناب رییس– همان‎‎‎‌‌‌‌گونه که نطق‎‎‎‌‌‌‌های قبلی نشان داده است ، اغلب ما ، با این امید ، به اینجا آمده‎‎‎‌‌‌‌ایم ، که هریک در حد وسع علمی و توانایی دانشی و پژوهشی خود و کشورمان ، شاهد گشایش راهی برای دانشمندان و پژوهشگرانمان ، برای کسب آگاهی‎‎‎‌‌‌‌های بیشتر ، و مشارکت در کاوش‎‎‎‌‌‌‌های فضایی باشیم .
این مهم ، هدفی است ارزشمند و کار و کوششی مشترک ، که هیچ یک از ما (کشورها و دانشمندانمان) نباید از آن حذف شود ، بلکه ، به طور یکسان و براساس علایق پژوهشی ، امکان حضور به همه داده شود . زیرا ، کاوش در فضا ، به راستی ، تلاشی مشترک است .
لذا ، امیدواریم ، همان‎‎‎‌‌‌‌گونه که مردم کشورهای توسعه‎‎‎‌‌‌‌یافته ، با استفاده از زمان شخصی خود ، به پیشرفت علم ، کمک کرده‎‎‎‌‌‌‌اند و بدون احساس پشیمانی ، دستیافت‎‎‎‌‌‌‌های خود را ، در سایر علوم ، با مردم کمتر توسعه یافته ، به اشتراک گذاشته‎‎‎‌‌‌‌اند ، امروز هم ، کشورهای پیشرفته بیشتری ، در ارتباط با علوم فضایی ، پیش‎‎‎‌‌‌‌قدم شده ، یافته-های نوین خود را ، در اختیار کشورهای در حال توسعه ، و یا مردم کم‎‎‎‌‌‌‌تر توسعه‎‎‎‌‌‌‌یافته ، قرار دهند .
ما امید داریم ، ملت‎‎‎‌‌‌‌ها و دولت‎‎‎‌‌‌‌های بزرگ ، که از شرایط بهتری ، برای پیشرفت برخوردار هستند ، دسترسی همه ملت‎‎‎‌‌‌‌ها ، به علوم نوین را ، مورد توجه قرار دهند .
بر اساس این ضرورت ، امیدوار است ، بنابر مصوبات این زیر کمیته ، در اولین فرصت ممکن ، یک نهاد آموزشی بین‎‎‎‌‌‌‌المللی کارآ ، در علوم فضایی ، ایجاد گردد ، که همه مردم جهان را ، از وجود خود ، و فعالیت‎‎‎‌‌‌‌های صلح جویانه آن ، منتفع سازد ."
این پیشنهاد پروفسور حسابی ، در تاریخ 7 ژوئن همان سال ، مورد تصویب قرار می‎‎‎‌‌‌‌گیرد .
شایسته یادآوریست ، هنگامی‎‎‎‌‌‌‌که ، درگروه سوم مطالعاتی ، بین نمایندگان امریکا و شوروی ، بر سر نحوه اداره ایستگاه‎‎‎‌‌‌‌های پژوهشی– مطالعاتی ، اختلاف پیش می‎‎‎‌‌‌‌آید ، باز هم استاد حسابی ، پا پیش گذاشته ، در رابطه با ردیف 4/2 ، که همان سرپرستی ایستگاه پژوهشی است ، با اقدامی به موقع ، راه حل زیر را ، به گروه کاری زیرکمیته ، ارایه می‎‎‎‌‌‌‌دهند ، که ذیلا ، به مرور کوتاهی در آن ، می‎‎‎‌‌‌‌پردازیم :

7 ژوئن 1962
پیشنهاد پروفسور حسابی نماینده ایران به کمیته استفاده صلح جویانه از فضای ماورای جو ، در رابطه با ردیف 4/2

"برای ارایه راهکاری ، در موضوع پیاده‎‎‎‌‌‌‌سازی و زمان‎‎‎‌‌‌‌بندی ، در باب ایستگاه پرتاب ، یک گروه از مشاوران متشکل از دانشمندان و نمایندگان ملت‎‎‎‌‌‌‌های عضو ، تشکیل گردد ، اما ، برای عملیات ایستگاه ، مسئولیت اداره آن ، بر عهده کشور میزبان باشد ."
این پیشنهاد استاد ، نه تنها ، کارگروه را ، از بن‎‎‎‌‌‌‌بست خارج می‎‎‎‌‌‌‌نماید ، بلکه ، مورد موافقت همه شرکت‎‎‎‌‌‌‌کنندگان ، از جمله نمایندگان شوروری و امریکا ، قرار می‎‎‎‌‌‌‌گیرد .
پروفسور حسابی ، در بازگشت از ماموریت ، گزارش مبسوطی (1) از اجلاس یاد شده و توفیقات به دست آمده ، برای کشور ایران را ، به وزارت امور خارجه و همچنین سازمان متبوعشان (دانشگاه تهران) تسلیم می‎‎‎‌‌‌‌نمایند .
این حضور موفق و موثر ، در جلسات زیر کمیته استفاده صلح جویانه از فضای ماورای جو ، خارج از حد انتظار دولت و دربار بوده است ، که وزارت امور خارجه در تاریخ 4/5/1341 طی نامه شماره 21/1992/87325 از حضور موثر ایشان ، قدردانی می‎‎‎‌‌‌‌نماید .
همچنین ، دربار نیز در تاریخ 18/5/1341 ، طی نامه شماره 3321 از شرکت تاثیرگذار ایشان ، در این زیرکمیته ابراز خرسندی و رضایت می‎‎‎‌‌‌‌نماید .
گزارش رسمی این ماموریت در تاریخ 28 خرداد 1341 در ژنو (اجلاس متشکله در سوییس) نوشته شده است ، که استاد ، در متن اصلی گزارش خود ، به شرح وقایع مهم اجلاس ، ‎‎‎‌‌‌‌پرداخته‎‎‎‌‌‌‌اند .
و در خاتمه ، با اشاره به پیشرفت‎‎‎‌‌‌‌هایی که در این مورد در سطح جهانی ، صورت می‎‎‎‌‌‌‌گیرد ، آقای دکتر حسابی ، پیشنهاد می‎‎‎‌‌‌‌کنند ، کشور متبوعشان ، در زمینه فضا ، کار خود را ، آغاز نماید ، تا ایران بتواند ، بدون فوت وقت ، و به صورت فعال ، هم‎‎‎‌‌‌‌پای کشورهای پیشرفته ، با این مهم علمی روز ، برخورد نماید .
چرا که به عقیده ایشان ، امروزه ، احترام یک کشور در جهان ، بستگی به میزان مشارکت آن کشور ، در پیشبرد علوم و تحقیقات و نوآوری دارد .

____________________________________________________________________
(1) توضیح داده شد که استاد ، همواره ، هنگام انجام ماموریت ، همواره ، پیش نویس اولیه گزارشات خود ، که اغلب به زبان‎‎‎‌‌‌‌های فارسی ، انگلیسی یا فرانسه بوده است را ، با دقت بسیار و به صورت روزانه تهیه می‎‎‎‌‌‌‌کردند ، و با تعهد اخلاقی خود ، پس از بازگشت از هر ماموریت علمی ، برای محفوظ ماندن آن اطلاعات ، مشروح جلسات ، نوشته‎‎‎‌‌‌‌ها ، مذاکرات و پروتکل‎‎‎‌‌‌‌های رد و بدل شده را ، به عنوان یک سابقه و دست آورد پژوهشی و علمی ، در دفترشان در دانشکده فیزیک ، برای مراجعه استادان و پژوهندگان ، قرار می‎‎‎‌‌‌‌دادند .
علاوه بر آن ، استاد حسابی ، برای پایه‎‎‎‌‌‌‌گذاری این حرکت نوین در کشور و انتقال علم نوین فضا ، در دانشکده علوم ، یک کمیته از همکاران ، استادان ، دانشیاران و استادیارانشان ، تشکیل داده بودند ، و مرتبا ، چگونگی آن را ، طی جلساتی علمی با آنان ، مطرح می‎‎‎‌‌‌‌نمودند . (1)
بر همین اعتقاد ، ایشان ، ایجاد یک مرکز ملی تحقیقات فضایی را ، به عنوان یک ضرورت ، به دولت و مسئولین ، پیشنهاد می‎‎‎‌‌‌‌نمایند .
این پایان اولین ماموریت پروفسور حسابی ، به عنوان نماینده دایم ایران ، در زیر کمیته استفاده صلح‎‎‎‌‌‌‌جویانه از فضای ماورای جو است .
شایان ذکر و مایه مباهات است ، که در اجلاس سال بعد ، در اولین گزارش ارایه شده به اجلاس ، به نمایندگان اطلاع داده می‎‎‎‌‌‌‌شود ، که پیشنهاد (استاد حسابی )نماینده ایران ، درباره تعلیم و تربیت همگانی دانشمندان کشورهای عضو و علاقه‎‎‎‌‌‌‌مند ، مورد توجه و تصویب کمیته مادر ، قرار گرفته است .
اما ، آنچه افتخار برتری را ، در اثر مساعی استاد ، برای کشورمان به ارمغان می‎‎‎‌‌‌‌آورد ، نیز شایسته توجه است :
پیشنهاد پروفسور حسابی در مجمع عمومی سازمان ملل ، با اکثریت قاطع ، به تصویب می‎‎‎‌‌‌‌رسد و این مجمع ، طی مصوبه‎‎‎‌‌‌‌یی ، خواستار پی‎‎‎‌‌‌‌گیری این پیشنهاد ، در اجلاس بعدی زیر کمیته از سوی همه اعضا ، شده ‎‎‎‌‌‌‌است .


تهیه شده در بخش فرهنگی بنیاد پروفسور حسابی

_________________________________________________________________________________
(1) استاد ، این کار را ، عینا ، برای شرکت و هم‎‎‎‌‌‌‌پایی با کشورهای پیشرفته جهان ، در دانشکده علوم ، برای امور اتمی نیز ، ترتیب داده بودند ، که شاگردانشان ، که دیگر همکار ایشان ، در دانشکده بودند ، مانند آقایان : دکتر حسن پرنیان پور ، دکتر فرزانه ، دکتر نظامی ، دکتر کشی افشار و . . . دکتر آزاد ، توانستند ، مسئولیت‎‎‎‌‌‌‌های مختلف و خطیری را ، در امر تحقیقات هسته‎‎‎‌‌‌‌یی ، چه در کشور و چه در مجامع عمومی جهانی ، برای سال‎‎‎‌‌‌‌های متمادی ، عهده‎‎‎‌‌‌‌دار شوند .

بنیاد پروفسور حسابی‌

 
 
   
   
         
     
■ زندگی نامه     ■ فرهنگی     ■ پژوهشی - صنعتی     ■ گالری    
                       
» شرح زندگی     » چاپ و انتشار     » تئوری استاد     » گالری عکس    
» خانواده     » موزه     » مکانیک و هیدرودینامیک     » گالری فیلم    
» فرهنگی، هنری     » کتابخانه     » هوش مصنوعی     » گالری پوستر    
» تحقیقات     » فرهنگ ایرانی     » فیزیک ذرات بنیادی و حرارت     » تور مجازی بنیاد    
» کتاب ها     » مراسم و سخنرانی ها     » الکترونیک و اپتیک          
» رساله ها، مقالات و سخنرانی ها     » جوایز                
» موسسات     » نشست های علمی – فرهنگی بنیاد     ■ زیست محیطی          
» خدمات و مشاغل     » رسانه ها                
» دوستان، همکاران، شاگردان           » سازمان ملل، ارتقاء زیست محیطی بنیاد          
» نشان ها و مدارک بین المللی     ■ تازه ها     » فعالیت های زیست محیطی          
» کنفرانس ها و عضویت ها           » نشست های زیست محیطی          
» جملات برجسته استاد     » تازه های تارنما     » نمایشگاه های زیست محیطی          
» بورس پروفسور حسابی     » رویدادهای تازه     » فضای زیست محیطی بنیاد (عکس)          
 
         
طراحی سایت توسط تفسیرگران سیستم کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به بنیاد پروفسور حسابی می باشد. 1395- 1348